Khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp phá vỡ những kỷ lục trước đó, điều hòa không khí không chỉ mang lại sự dễ chịu mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe trước các rủi ro do nhiệt độ cao gây ra. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thiết bị này vẫn có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia cũng như giữa các nhóm dân cư.

Theo dữ liệu từ khảo sát trực tuyến về hành vi tiêu dùng của Statista, tỷ lệ hộ gia đình sở hữu điều hòa không khí có sự chênh lệch lớn trên toàn cầu. Nhật Bản dẫn đầu với 86% người tham gia khảo sát cho biết gia đình có điều hòa. Tại Trung Quốc, con số này là 77%, trong khi Mỹ đạt 60%.

Ở chiều ngược lại, dù có mức thu nhập cao, Vương quốc Anh chỉ ghi nhận khoảng 20% số người được hỏi sở hữu điều hòa không khí. Nguyên nhân chủ yếu đến từ đặc điểm khí hậu ôn hòa kéo dài nhiều năm của quốc gia này.

Ấn Độ, quốc gia thường xuyên đối mặt với thời tiết nắng nóng, cũng chỉ đạt tỷ lệ sở hữu điều hòa 57%.

Đằng sau các con số thống kê là bài toán về khả năng tiếp cận hệ thống làm mát. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo đến năm 2030 sẽ có khoảng 2,4 tỷ người sống tại các khu vực khí hậu nóng nhưng chưa được tiếp cận các giải pháp làm mát phù hợp.

Dữ liệu ở cấp quốc gia cũng có thể che khuất những khác biệt bên trong từng nước. Tại Mỹ, khảo sát của Quỹ Kaiser Family Foundation cho thấy các hộ gia đình da đen và gốc Tây Ban Nha có tỷ lệ sở hữu điều hòa thấp hơn so với các hộ gia đình do người da trắng hoặc người châu Á đứng đầu, chủ yếu do hạn chế về tài chính.

Điều này kéo theo những hệ lụy về sức khỏe cộng đồng khi việc thiếu thiết bị làm mát làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong liên quan đến nhiệt độ cao.

Các chuyên gia cũng cảnh báo về hiện tượng "nghèo năng lượng" đang ngày càng đáng chú ý. Trước đây, khái niệm này chủ yếu gắn với chi phí sưởi ấm vào mùa đông, nhưng hiện nay việc sử dụng điều hòa trong mùa nóng cũng trở thành yếu tố khiến nhiều hộ gia đình gặp áp lực tài chính.

Theo định nghĩa của CMCC, một hộ gia đình được xem là rơi vào tình trạng nghèo năng lượng khi chi phí dành cho việc sưởi ấm và làm mát vượt quá 10% thu nhập hoặc tổng chi tiêu.

Việt Nam không nằm trong bộ dữ liệu khảo sát của Statista. Tuy nhiên, kết quả khảo sát năm 2024 của Q&Me cho thấy 77% hộ gia đình Việt Nam đang sở hữu điều hòa không khí. Mức này tương đương Trung Quốc và cao hơn nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ, Australia hay Ấn Độ.

Tại khu vực thành thị, tỷ lệ sở hữu điều hòa đạt tới 92%, trong khi các khu vực khác ở mức 74%. Nếu xét theo thu nhập, có tới 93% hộ gia đình thu nhập cao sở hữu điều hòa, còn nhóm thu nhập thấp chỉ đạt khoảng 50%.

Thị trường điều hòa Việt Nam hiện chủ yếu do các doanh nghiệp nước ngoài chi phối. Trong phân khúc trung và cao cấp, những thương hiệu nắm thị phần đáng kể gồm Panasonic, Daikin, Mitsubishi và Toshiba.

Ở phân khúc phổ thông, người tiêu dùng quen thuộc với các thương hiệu như Casper, Aqua, Midea, Gree, cùng nhóm doanh nghiệp trong nước gồm Funiki của Hòa Phát, Nagakawa và Sunhouse.

Khánh Linh