Xà Phìn – ngôi làng vùng cao khoác áo rêu xanh suốt 7 tháng mỗi năm

Ngôi làng vùng cao với những mái nhà phủ rêu

Giữa những dãy núi thường xuyên chìm trong mây và sương, Xà Phìn nổi bật với những nếp nhà sàn truyền thống nằm xen giữa ruộng bậc thang. Tuy nhiên, vẻ đẹp đặc trưng nhất của bản làng chỉ thực sự hiện rõ vào một khoảng thời gian nhất định trong năm.

Xà Phìn thuộc xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang, nằm dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh. Theo Báo Tuyên Quang, khu vực này cao hơn 1.000m so với mực nước biển, có khí hậu mát mẻ và độ ẩm cao.

Những ngôi nhà tại đây mang kiến trúc truyền thống của đồng bào Dao, với phần mái lợp bằng lá cọ. Sau nhiều năm chịu tác động của mưa, nắng, sương và độ ẩm, rêu dần hình thành, bám lên mái rồi phát triển thành lớp phủ dày.

Theo thông tin từ địa phương, mái lá cọ thường cần khoảng 5 năm mới bắt đầu xuất hiện lớp rêu rõ rệt. Càng lâu năm, rêu càng dày và màu xanh càng nổi bật, tạo nên vẻ cổ kính cho những nếp nhà.

Bảy tháng trong năm, mái nhà xanh như thảm nhung

Rêu trên mái nhà Xà Phìn phát triển mạnh và có màu sắc đẹp nhất từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau. Đây là thời điểm khí hậu lạnh, ẩm, sương xuất hiện thường xuyên, tạo điều kiện thuận lợi để rêu sinh trưởng.

Một số mái nhà đã tồn tại 20-30 năm, phủ rêu dày xen lẫn cây cỏ nhỏ, đôi khi có cả lan rừng. Nhìn từ xa, những mái nhà xanh nối tiếp nhau khiến ranh giới giữa kiến trúc và cảnh quan núi rừng dường như hòa làm một.

Theo VietnamPlus, để lợp một mái nhà truyền thống ở Xà Phìn có thể cần tới 8.000-10.000 lá cọ. Các lớp lá được xếp chồng lên nhau nhằm chống mưa, giữ ấm vào mùa đông và giúp không gian bên trong mát mẻ hơn vào mùa hè.

Kết cấu mái dày cũng tạo điều kiện cho rêu bám và phát triển theo thời gian. Với người dân địa phương, lớp rêu không đơn thuần là thứ cần loại bỏ mà đã trở thành nét đặc trưng trong kiến trúc và cảnh quan bản làng.

Xà Phìn hiện là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào Dao, nhánh Dao Chàm. Sau đợt sắp xếp thôn năm 2026, thôn Xà Phìn hiện nay được hình thành trên cơ sở sáp nhập Xà Phìn và Mào Phìn trước đó. Vì vậy, số liệu về số hộ trong một số tài liệu cũ có thể thấp hơn hiện nay.

Ngoài những mái nhà phủ rêu, khu vực này còn có ruộng bậc thang, nương chè Shan tuyết và những cung đường uốn lượn dưới chân Tây Côn Lĩnh. Vào mùa thu, sắc vàng của lúa chín hòa cùng màu xanh trên mái nhà tạo nên khung cảnh tương phản nổi bật.

Tháng 10/2026, địa phương tổ chức Lễ hội “Mùa vàng - Làng nhà rêu” tại Xà Phìn, với nhiều hoạt động như gặt lúa, giã bánh dày, sao chè, giới thiệu ẩm thực Dao và tham quan những ngôi nhà phủ rêu.

Thời điểm lý tưởng để khám phá Xà Phìn

Du khách muốn chiêm ngưỡng những mái nhà xanh rõ nét có thể lựa chọn khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau. Riêng tháng 10 còn có lợi thế bởi ruộng bậc thang bước vào mùa lúa chín, tạo nên bức tranh thiên nhiên với hai gam màu vàng và xanh đan xen.

Xà Phìn cách khu vực trung tâm phường Hà Giang 1 hơn 20km. Dù quãng đường không quá xa, đường lên bản có nhiều đoạn quanh co, dốc và có thể trơn trượt khi mưa hoặc sương dày. Du khách nên di chuyển vào ban ngày, kiểm tra thời tiết trước chuyến đi và tránh đi đường khi mưa lớn.

Đến đây, du khách có thể đi bộ quanh bản, ngắm mái nhà phủ rêu, khám phá ruộng bậc thang, tìm hiểu văn hóa người Dao và thưởng thức chè Shan tuyết. Nếu muốn chụp ảnh cận cảnh mái nhà hoặc vào khuôn viên nhà dân, nên xin phép chủ nhà trước.

Đặc biệt, rêu trên mái hình thành qua nhiều năm nên du khách không nên tự ý trèo lên mái, giẫm đạp hoặc bóc rêu để chụp ảnh. Những mái lá cọ lâu năm cũng có thể không chịu được tải trọng lớn.

Xà Phìn không nổi bật bởi những công trình đồ sộ hay cảnh quan nhân tạo cầu kỳ. Sức hấp dẫn của bản làng đến từ quá trình biến đổi âm thầm của thiên nhiên: mưa, sương và thời gian từng ngày phủ màu lên những mái lá cọ, để rồi vào mùa đẹp nhất, cả khu dân cư hiện lên giữa núi rừng như những tấm thảm nhung xanh được dệt nên qua năm tháng.

Hải An