Theo Deutsche Welle (DW) - Cơ quan truyền thông quốc tế của Đức, trong những thập niên đầu mở cửa, Trung Quốc nhanh chóng trở thành thị trường quan trọng của các doanh nghiệp Đức. Những liên doanh giữa hai bên không chỉ mở đường cho doanh nghiệp Đức tiếp cận thị trường rộng lớn, mà còn tạo điều kiện để ngành công nghiệp Trung Quốc tiếp nhận kiến thức, công nghệ và kinh nghiệm sản xuất.

Hơn 40 năm sau, nền tảng được hình thành từ quá trình hợp tác đó đang cho thấy kết quả đáng chú ý: nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã phát triển năng lực công nghệ và sản xuất đủ mạnh để đưa các mẫu ô tô có sức cạnh tranh ra thị trường toàn cầu.

Vượt Mỹ, Nhật và toàn bộ châu Âu, Việt Nam thành công vào top 5 dẫn đầu thế giới trong trong một lĩnh vực quan trọng

Từ liên doanh đến quá trình tiếp thu công nghệ

Manuel Vermeer, chuyên gia về Trung Quốc từng tư vấn cho các doanh nghiệp Đức hoạt động tại thị trường này trong khoảng 40 năm, cho rằng quá trình trên đã bắt đầu từ rất sớm. Theo ông, vào đầu những năm 1980, các doanh nghiệp Đức bắt đầu được đưa sang Trung Quốc và phải thành lập các liên doanh để hoạt động, trong đó ngành ô tô là một ví dụ tiêu biểu. “Người Trung Quốc đã quan sát và lắng nghe rất kỹ, rồi họ học hỏi”, Vermeer nói trong cuộc phỏng vấn với DW.

Quá trình tiếp thu không chỉ giới hạn ở việc sản xuất một chiếc ô tô hoàn chỉnh. Các doanh nghiệp Trung Quốc còn có cơ hội tiếp cận phương thức tổ chức nhà máy, quy trình sản xuất, công nghệ số, tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như cách quản trị của những tập đoàn công nghiệp quốc tế.

Liên doanh Volkswagen tại Thượng Hải là một ví dụ được DW nhắc đến. Ngay từ những năm 1980, mô hình nhà máy liên doanh này đã gây ấn tượng với các đối tác Trung Quốc nhờ những tiêu chuẩn sản xuất hiện đại.

Xét trên phạm vi rộng, đây là một phần trong quá trình Trung Quốc từng bước hình thành năng lực công nghiệp. Quốc gia này ban đầu thu hút vốn, công nghệ và kinh nghiệm từ các tập đoàn quốc tế, sau đó từng bước phát triển năng lực sản xuất và nghiên cứu trong nước.

Theo Vermeer, trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp Đức vừa hưởng lợi từ quyền tiếp cận thị trường và các liên doanh, vừa chuyển giao một phần công nghệ cho đối tác Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực ô tô.

“Chúng tôi đã đưa những doanh nghiệp Đức đầu tiên sang Trung Quốc từ đầu những năm 1980. Chúng tôi phải thành lập các liên doanh, chẳng hạn trong lĩnh vực ô tô. Chúng tôi đã dạy họ công nghệ, người Trung Quốc đã quan sát rất kỹ, lắng nghe và học hỏi. Và như tất cả chúng ta đều biết, giờ đây trong lĩnh vực này, họ đã vượt xa chúng ta ở nhiều mặt”, Vermeer nói.

Ông nhận xét các doanh nghiệp Trung Quốc hiện tung ra thị trường những mẫu xe “tuyệt vời”, với thiết kế tốt, giá thành cạnh tranh và chất lượng cao.

Những nhận xét này phản ánh một bước chuyển đáng chú ý: từ chỗ chủ yếu tiếp nhận công nghệ và kinh nghiệm sản xuất, các doanh nghiệp Trung Quốc đã tiến tới tự phát triển sản phẩm, công nghệ và thương hiệu.

Theo Rhodium Group, xe năng lượng mới chỉ chiếm khoảng 3% tổng thị trường ô tô Trung Quốc vào năm 2015. Đến tháng 8/2024, tỷ lệ này đã lên khoảng 40%. Các hãng xe Trung Quốc cũng chiếm gần 52% thị trường xe điện nội địa năm 2023, tăng đáng kể so với mức 35,8% năm 2020. Những con số này là kết quả của quá trình kéo dài nhiều năm, khi năng lực sản xuất, công nghệ và hệ sinh thái công nghiệp trong nước liên tục được mở rộng.

Từ tiếp thu công nghệ sang cạnh tranh bằng sản phẩm

Điểm đáng chú ý nằm ở sự thay đổi trong mô hình cạnh tranh. Ở giai đoạn đầu, các doanh nghiệp quốc tế mang đến công nghệ, vốn, kinh nghiệm quản trị và tiêu chuẩn sản xuất. Trong quá trình hợp tác, các đối tác Trung Quốc tiếp thu những yếu tố này và từng bước xây dựng năng lực riêng.

Khi năng lực trong nước được tích lũy đủ lớn, doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu cạnh tranh bằng chính sản phẩm do mình phát triển. Rhodium Group nhận định quá trình phát triển công nghệ đã giúp nhiều ngành của Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với doanh nghiệp nước ngoài, trong đó một số lĩnh vực đã xuất hiện dấu hiệu đạt mức tương đương hoặc dẫn đầu. Báo cáo ghi nhận những tiến bộ đáng kể trong xe điện, vật liệu mới, điện tử và robot.

Trong lĩnh vực xe điện, lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở hoạt động lắp ráp. Nước này đã hình thành một hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh, bao gồm pin, động cơ, linh kiện, phần mềm, sản xuất và mạng lưới cung ứng. Vì vậy, sự thay đổi của ngành ô tô Trung Quốc thường được xem là một ví dụ điển hình về quá trình nâng cấp năng lực công nghiệp.

Nhìn lại hơn 40 năm, câu chuyện khởi đầu từ mối quan hệ trong đó doanh nghiệp Đức có ưu thế về công nghệ và kinh nghiệm sản xuất, còn Trung Quốc sở hữu thị trường lớn cùng nhu cầu công nghiệp hóa mạnh mẽ. Doanh nghiệp Đức có thêm thị trường và cơ hội mở rộng sản xuất, trong khi phía Trung Quốc có điều kiện tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và phương thức quản trị hiện đại.

Theo thời gian, kiến thức được tích lũy, đội ngũ kỹ sư được đào tạo, chuỗi cung ứng được mở rộng và các doanh nghiệp trong nước trưởng thành. Khi ngành công nghiệp bước vào thế hệ công nghệ mới, đặc biệt là xe điện, cán cân năng lực bắt đầu thay đổi.

Manuel Vermeer cho rằng điểm đáng chú ý nhất chính là quá trình học hỏi kéo dài này: “Họ đã quan sát và lắng nghe rất kỹ, rồi họ học hỏi”. Từ những nhà máy liên doanh được xây dựng nhiều thập niên trước đến các mẫu xe điện hiện nay, hành trình này cho thấy một đặc điểm quan trọng của công nghiệp hóa: công nghệ có thể được chuyển giao tại một thời điểm, nhưng năng lực công nghiệp phải được tích lũy qua nhiều thập niên.

Khi năng lực đạt tới một ngưỡng nhất định, bên từng học hỏi có thể chuyển sang vai trò mới: tự phát triển công nghệ, sản phẩm và cạnh tranh ngay trên những thị trường mà trước đây họ từng học cách sản xuất.

Linh Hải