Ed delos Santos, nhân viên bảo vệ 45 tuổi sống tại Taguig (Manila, Philippines), nhiều năm qua phải gồng gánh cuộc sống của gia đình bốn người. Với người vợ ở nhà chăm sóc gia đình và hai con đang đi học, mức thu nhập hơn 30.000 peso mỗi tháng (khoảng 490 USD) của anh ngày càng trở nên eo hẹp.
Trong những tháng gần đây, căng thẳng tại Iran khiến giá nhiên liệu và hàng hóa tăng mạnh, buộc gia đình anh phải cắt giảm đáng kể các khoản chi tiêu.
“Trước đây tôi mua một kg thịt, còn bây giờ chỉ dám mua nửa kg. Thực sự rất khó để xoay xở với mức thu nhập ít ỏi như hiện nay”, ông delos Santos chia sẻ với Nikkei Asia.
Tương tự nhiều khu vực khác trên thế giới, các nền kinh tế Đông Nam Á đang chịu tác động từ xung đột tại Trung Đông. Bắt đầu từ cuối tháng 2, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cùng động thái đáp trả của Tehran, trong đó có việc đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế, đã làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, khí đốt và hóa chất công nghiệp. Hệ quả là áp lực lạm phát gia tăng và lan rộng ra nhiều lĩnh vực của nền kinh tế toàn cầu.
Indonesia và Philippines được đánh giá là hai quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề hơn do đồng nội tệ suy yếu, khiến chi phí nhập khẩu nguyên liệu tăng cao.
Mặc dù giá dầu hiện đã hạ về quanh ngưỡng 70 USD/thùng sau thỏa thuận hòa bình sơ bộ giữa Mỹ và Iran vào tuần trước, giảm mạnh so với mức đỉnh hơn 100 USD/thùng, các chuyên gia cho rằng tác động của lạm phát và sự suy giảm sức mua sẽ chưa thể sớm biến mất.
Tại Solok, thị trấn thuộc tỉnh Tây Sumatra (Indonesia), chị Nurafnia cho biết giá các loại thực phẩm giàu protein như trứng, thịt gà và thịt bò đã bắt đầu tăng từ đầu năm. Việc tập đoàn năng lượng quốc gia Pertamina tăng giá xăng từ ngày 10/6 càng khiến chi phí sinh hoạt của gia đình tăng thêm.
Trước đây, chị thường lái xe khoảng ba giờ đến thành phố Padang để mua sắm hoặc xem phim. Tuy nhiên hiện nay, phần lớn thu nhập đều phải dành cho tiền xăng, điện và thực phẩm.
“Tôi không còn dư tiền để vào thành phố giải trí nữa”, chị chia sẻ.
Thị trường bán lẻ cũng phản ánh rõ xu hướng người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu và chuyển sang các sản phẩm giá thấp.
Ông Steven Cua, Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Philippines, cho biết nhiều gia đình đã ngừng mua các thương hiệu thực phẩm tầm trung, bánh đóng gói hay đồ uống từ sữa để ưu tiên các mặt hàng thiết yếu có giá rẻ hơn. Người tiêu dùng cũng ngày càng lựa chọn các gói sản phẩm dung tích nhỏ (sachet) đối với thực phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân.
Tại Indonesia, ông Budiharjo Iduansjah, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ và chủ trung tâm thương mại, nhận định nhóm thu nhập trung bình thấp chịu tác động nặng nề nhất khi buộc phải chuyển sang sử dụng hàng hóa giá rẻ hơn, chất lượng thấp hơn hoặc giảm lượng tiêu dùng.
Để thích ứng với nhu cầu thị trường, nhiều doanh nghiệp sản xuất cũng phải cắt giảm chi phí. Ông Adhi Lukman, Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống Indonesia, cho biết nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang sử dụng bao bì rẻ hơn và áp dụng chiến lược “shrinkflation”, tức giữ nguyên giá bán nhưng giảm khối lượng hoặc kích thước sản phẩm.
Ở góc độ vĩ mô, phần lớn các nền kinh tế trong khu vực đều đang đối mặt với áp lực lạm phát gia tăng. Tại Philippines, lạm phát tháng 5 đạt 6,8%; Indonesia ghi nhận mức 3,1% dù đã triển khai nhiều biện pháp trợ giá nhiên liệu; còn Malaysia có mức lạm phát 2%, cao nhất trong gần hai năm.
Thái Lan cũng đã chứng kiến lạm phát tăng trở lại sau thời gian giảm phát, khi chính sách thúc đẩy nhiên liệu sinh học khiến giá dầu ăn và thực phẩm đi lên. Quốc gia này đồng thời phải hạ mục tiêu đón khách du lịch quốc tế do chi phí vé máy bay tăng cao.
Ngay cả Singapore, nền kinh tế có thu nhập cao với mức tăng trưởng 6% trong quý I, cũng đang chịu áp lực từ sự suy yếu sức mua. Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore đã thắt chặt chính sách tiền tệ lần đầu kể từ năm 2022. Số liệu tháng 5 cho thấy tốc độ tăng nợ của người dân đã vượt tốc độ tăng tài sản trong hai quý liên tiếp, phản ánh xu hướng phải vay mượn nhiều hơn để trang trải chi phí sinh hoạt.
Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) Masato Kanda mới đây cảnh báo khu vực châu Á có nguy cơ đối mặt với tình trạng lạm phát đình trệ (stagflation). Theo dự báo của ADB, tăng trưởng của các nền kinh tế đang phát triển tại Đông Nam Á trong năm nay chỉ đạt khoảng 4,7%, thấp hơn mức 4,8% của năm trước, ngay cả trong kịch bản tích cực.
Giáo sư kinh tế Rahma Gafmi, Đại học Airlangga (Indonesia), cho rằng sức mua của người dân sẽ cần nhiều thời gian để phục hồi do các doanh nghiệp vẫn đang phải xử lý lượng nguyên liệu tồn kho được nhập khẩu với chi phí rất cao trong quý trước.
Dẫu vậy, thị trường vẫn xuất hiện một số tín hiệu tích cực. Chuyên gia kinh tế Robert Dan Roces của SM Group (Philippines) cho biết dòng kiều hối gửi về nước vẫn duy trì ổn định và thu nhập cốt lõi của người dân chưa suy giảm đáng kể.
Theo ông Roces, yếu tố lớn nhất đang kìm hãm chi tiêu hiện nay là tâm lý thận trọng của người tiêu dùng hơn là sự thiếu hụt thu nhập. Khi niềm tin được cải thiện và giá dầu ổn định hơn, lượng tiền tiết kiệm đang được giữ lại có thể nhanh chóng quay trở lại nền kinh tế, góp phần thúc đẩy tiêu dùng phục hồi.