Thời gian gần đây, nhiều thông tin lan truyền cho rằng cứ có tiền vào tài khoản là bị đánh thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, theo quy định pháp luật hiện hành, chỉ những khoản thu nhập thuộc diện chịu thuế mới phải kê khai và nộp thuế. Các giao dịch dân sự thông thường như vay mượn, trả nợ hay cho tặng không bị xem là thu nhập chịu thuế.
Cụ thể, những khoản như tiền vay từ ngân hàng, tiền người thân cho tặng, tiền chuyển hộ hoặc luân chuyển giữa các tài khoản cá nhân không làm phát sinh nghĩa vụ thuế. Ngược lại, các khoản có bản chất là thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, đầu tư, chuyển nhượng… mới thuộc diện phải kê khai theo quy định.
Để phân biệt, cơ quan thuế không dựa vào một giao dịch đơn lẻ mà đánh giá tổng thể trên nhiều yếu tố. Trước hết là hệ thống dữ liệu định danh. Việc sử dụng căn cước công dân làm mã số thuế giúp cơ quan quản lý theo dõi và đối chiếu thông tin một cách chính xác, minh bạch hơn.
Tiếp theo là tần suất và tính chất dòng tiền. Giao dịch từ hoạt động kinh doanh thường diễn ra liên tục, có tính lặp lại và đi kèm nội dung thanh toán hàng hóa, dịch vụ. Trong khi đó, các khoản vay mượn hoặc cho tặng thường mang tính thời điểm, không phát sinh đều đặn và có thể chứng minh bằng giấy tờ, thỏa thuận dân sự.
Một yếu tố quan trọng khác là quyền giải trình của người nộp thuế. Khi phát hiện dấu hiệu rủi ro, cơ quan thuế sẽ yêu cầu cung cấp chứng từ, thông tin liên quan để làm rõ bản chất giao dịch. Nếu người dân chứng minh được đó không phải là thu nhập chịu thuế, việc rà soát sẽ kết thúc mà không phát sinh nghĩa vụ thuế.
Ngoài ra, cơ quan thuế còn đối chiếu nhiều nguồn dữ liệu khác như nội dung chuyển khoản, quy mô giao dịch, mối quan hệ giữa các bên, thông tin từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử hay đăng ký kinh doanh. Tất cả nhằm đảm bảo việc xác định đúng bản chất dòng tiền, tránh thu sai nhưng cũng không để thất thu ngân sách.
Vì vậy, để hạn chế rủi ro, người dân nên ghi rõ nội dung chuyển khoản và lưu giữ đầy đủ chứng từ, qua đó có cơ sở giải trình khi cần thiết.
Khang Nguyễn