Tấn công mạng đang gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi, khiến nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro ngày càng lớn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia an ninh mạng, vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay không phải là số lượng cuộc tấn công mà là “độ trễ phát hiện” và khả năng kiểm soát sự cố trong những giờ đầu.

Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng trong năm 2025. Khảo sát trên hơn 5.300 cơ quan và doanh nghiệp cho thấy 52,30% đơn vị từng chịu tổn hại từ các cuộc tấn công mạng, tăng so với mức 46,15% của năm trước.

Xu hướng tấn công hiện nay không còn dừng ở những vụ xâm nhập đơn lẻ mà tập trung nhiều hơn vào dữ liệu và khả năng gây gián đoạn vận hành. Các hình thức phổ biến gồm tấn công ransomware, chiếm quyền truy cập hệ thống lõi, khai thác tài khoản đặc quyền hoặc tấn công vào chuỗi cung ứng.

Theo IBM Security, thời gian trung bình để một tổ chức phát hiện và kiểm soát hoàn toàn một sự cố an ninh mạng có thể kéo dài tới 277 ngày. Khoảng thời gian này trở thành vùng rủi ro tích lũy, khi thiệt hại có thể gia tăng từng ngày mà doanh nghiệp chưa nhận ra hệ thống đã bị xâm nhập.

Hậu quả không chỉ dừng ở chi phí khắc phục kỹ thuật mà còn bao gồm mất doanh thu do gián đoạn dịch vụ, tổn hại uy tín thương hiệu, rủi ro pháp lý – tuân thủ và suy giảm niềm tin từ khách hàng cũng như đối tác.

Khi hệ thống số trở thành nền tảng cho hoạt động giao dịch, vận hành và chuỗi cung ứng, an ninh mạng đã không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà trở thành một phần của quản trị rủi ro doanh nghiệp.

Khi sự cố xảy ra, nhiều tổ chức thường đối mặt với ba khó khăn lớn: không xác định nhanh được nguồn tấn công ban đầu, không đánh giá chính xác phạm vi ảnh hưởng và thiếu thông tin kịp thời để lãnh đạo ra quyết định trong “giờ vàng”.

Hệ quả là phản ứng xử lý thường bị dàn trải, phải tạm dừng hệ thống trên diện rộng hoặc khắc phục từng điểm riêng lẻ mà vẫn chưa kiểm soát được toàn bộ chuỗi tấn công.

Ông Trần Quốc Chính, Tổng Giám đốc CMC Cyber Security cho rằng phần lớn thiệt hại nghiêm trọng không đến trực tiếp từ cuộc tấn công mà từ việc doanh nghiệp không phát hiện sớm và không kiểm soát được tình hình trong những giờ đầu tiên. Khi đó, một sự cố kỹ thuật có thể nhanh chóng biến thành khủng hoảng vận hành.

Trong bối cảnh này, bài toán chiến lược của doanh nghiệp không còn là tìm cách ngăn chặn hoàn toàn mọi cuộc tấn công – điều gần như không thể – mà là rút ngắn hai chỉ số quan trọng: MTTD (Mean Time to Detect – thời gian phát hiện) và MTTR (Mean Time to Respond – thời gian phản ứng).

Các mô hình an ninh mạng hiện đại đang chuyển từ tư duy phòng thủ thụ động sang kiểm soát sự cố chủ động với ba năng lực cốt lõi.

Thứ nhất là phát hiện sớm ngay tại điểm khởi phát bằng cách giám sát hành vi bất thường từ người dùng, thiết bị và hệ thống nghiệp vụ – nơi dấu hiệu xâm nhập xuất hiện đầu tiên.

Thứ hai là phân tích và tương quan dữ liệu tập trung, tích hợp thông tin từ nhiều nguồn như thiết bị đầu cuối, hệ thống mạng và nền tảng định danh để tạo bức tranh tổng thể thay vì những cảnh báo rời rạc. Đây là nền tảng của các mô hình SOC hiện đại và XDR.

Thứ ba là phản ứng sự cố liên tục 24/7 theo quy trình chuẩn hóa. Việc giám sát và ứng phó liên tục giúp rút ngắn thời gian từ phát hiện đến hành động, hạn chế tối đa thời gian gián đoạn hệ thống.

Ông Đỗ Văn Thịnh, Giám đốc Trung tâm Điều hành An toàn thông tin của CMC Cyber Security cho biết doanh nghiệp có thể giảm đáng kể thiệt hại tài chính nếu rút ngắn thời gian phát hiện sự cố từ hàng tháng xuống còn vài ngày, thậm chí chỉ vài giờ.

Trong thực tế, việc xây dựng Trung tâm vận hành an ninh mạng (SOC) nội bộ đòi hỏi đội ngũ chuyên gia nhiều cấp độ, hạ tầng giám sát tập trung và chi phí vận hành dài hạn.

Vì vậy, nhiều doanh nghiệp đang chuyển sang mô hình thuê dịch vụ giám sát và ứng phó sự cố chuyên nghiệp (MSSP) để đảm bảo năng lực giám sát 24/7 mà không cần đầu tư toàn bộ nguồn lực nội bộ.

Theo các chuyên gia, trong môi trường số hóa hiện nay, an ninh mạng đã trở thành một phần quan trọng của năng lực quản trị rủi ro. Doanh nghiệp có thể không ngăn chặn được mọi cuộc tấn công, nhưng việc rút ngắn thời gian phát hiện và nâng cao khả năng kiểm soát sự cố sẽ quyết định mức độ thiệt hại cũng như khả năng duy trì hoạt động liên tục.

Hà Anh